Biodiversiteit

Wat is biodiversiteit?

Biodiversiteit staat voor de fantastische verscheidenheid van het leven op aarde, van de microscopisch kleine bacteriën en algen tot de vogels, de zoogdieren en de oerbossen. Biodiversiteit is meer dan de som van alle dieren, planten, paddenstoelen en micro-organismen: ze bevat eveneens hun genen en de ecosystemen waarin deze soorten leven.

Wetenschappers schatten dat er tussen de 3 en 100 miljoen soorten dieren, planten, paddenstoelen en micro-organismen op aarde leven. Slechts 2 miljoen daarvan werden tot op heden beschreven. Elk jaar ontdekken biologen ongeveer 20.000 nieuwe soorten. In België alleen al zijn er 36.300 waargenomen. Afgaande op de resultaten van vergelijkbare studies in onze buurlanden mogen we er waarschijnlijk nog 16.000 tot 19.000 bijtellen. Het totale aantal soorten in België zou dus rond de 55.000 schommelen.

 

SOS biodiversiteit

Vandaag zijn een derde tot de helft van alle soorten in België bedreigd. De zomeradonis, het akkerviltkruid, het vals heideblauwtje, de geelbuikvuurpad en de tuimelaar bijvoorbeeld zijn al uit ons land verdwenen. De oorzaak van de achteruitgang van de biodiversiteit moet gezocht worden in verschillende redenen. Jammer genoeg zijn deze al te vaak gekoppeld aan menselijke activiteit. Denk hierbij maar aan de opwarming van de aarde, de ontbossing, het leegvissen van de zee, de lucht- en watervervuiling, ...

 

Biodiversiteit = leven

De huidige biodiversiteit is het resultaat van meer dan 3,5 miljard jaar evolutie en is essentieel voor ons overleven en welzijn. Ze biedt ons levensnoodzakelijke producten zoals voedsel, geneesmiddelen, bouwmaterialen, kledingvezels, enz. Gezonde ecosystemen bewijzen ons ook talloze diensten: het zuiveren van water en lucht, de productie van zuurstof, het vruchtbaar maken van de bodem, de bestuiving van bloemen, en zoveel meer.

Biodiversiteit is ook adembenemend mooi: ze bezorgt ons verwondering, is inspirerend en schenkt ontspanning. Tot slot is biodiversiteit een hoofdrolspeler in diverse sectoren zoals landbouw, visserij, toerisme, industrie, bouw, onderwijs, wetenschap, cultuur en sport. Zonder haar zouden er veel minder jobs zijn en veel mensen geen inkomen hebben.

 

Niet onuitputtelijk

We vergeten echter al te vaak dat we deel uitmaken en dus afhankelijk zijn van de natuurlijke omgeving. Biodiversiteit wordt meestal beschouwd als gratis en onuitputtelijk. Zonder het goed te beseffen, plunderen we deze unieke voorraadkamer en brengen we ons eigen overleven in gevaar.

 

Het tij keren

Beseffen dat biodiversiteit van vitaal belang is voor ons overleven en dat het met die biodiversiteit de verkeerde kant uitgaat, is een belangrijke stap. Maar dat alleen is niet voldoende. Door onze dagdagelijkse keuzes te richten op duurzaamheid en respect voor de natuur, kunnen we de trend nog keren.

 

Zelf doen

Onderstaande 20 geselecteerde engagementen zijn eenvoudige tips die iedereen kan uitvoeren in het alledaagse leven. Er is gedacht aan alle leeftijdscategorieën, aan situaties met of zonder een tuin, aan voor de hand liggende of iets meer uitdagende tips.

  1. Ik plant een boom of haag in mijn tuin of in de buurt van mijn school, werk,...: ze verschaffen onderdak aan heel wat organismen, produceren zuurstof, en zuiveren de lucht door CO2, fijn stof en andere deeltjes te absorberen.
  2. Ik koop lokaal geteelde seizoensgroenten en -fruit: ze noodzaken minder transport, invriezen en bewaarmiddelen.
  3. Ik laat een groendak aanleggen of promoot het op mijn werk, voor mijn clubhuis, enz.: zo’n plantendak verhoogt de biodiversiteit, zuivert de lucht, verzekert een betere isolatie (en dus energiebesparing), en vermindert waterverlies en de kans op overstroming.
  4. Ik maak mijn eigen natuurlijke meststof door keukenresten, takken, bladeren en maaisel te composteren: door de aarde te voeden, kan ik mijn eigen groenten en fruit telen. Compost is even efficiënt als kunstmatige meststoffen, doet mijn vuilniszak krimpen en is bovendien gratis!
  5. Ik gebruik geen producten eindigend op ‘-cide’ zoals herbicide, pesticide, insecticide, ...: deze stoffen zijn niet enkel giftig voor het milieu, maar ook voor onszelf.
  6. Ik kies voor producten van de biologische landbouw: deze vorm van landbouw houdt rekening met de natuur, de bodem en onze gezondheid.
  7. Ik eet alleen vis gevangen of gekweekt op duurzame wijze: op die manier geef je de bedreigde vissoorten de tijd om te herstellen.
  8. Ik koop geen souvenirs op basis van koraal, zeesterren, zeepaardjes of schildpadden; ik koop geen levende exoten zoals bijvoorbeeld roodwangschildpadden: hoe minder vraag er is naar deze soorten, hoe minder zij en hun leefomgeving onder druk staan. Exoten kunnen de inheemse biodiversiteit, economie en volksgezondheid bedreigen.
  9. Ik leg een vijvertje aan in mijn tuin of in de buurt van mijn school of werkplaats: zo’n waterpartij is een feest voor dieren en planten.
  10. Ik laat de natuur haar gang gaan in (een deel van) mijn tuin: wilde planten en bloemen zorgen niet enkel voor een overvloed aan kleuren en geuren, ze bieden ook voedsel en beschutting aan vogels, vlinders, lieveheersbeestjes, enz.
  11. Ik kies voor gecertificeerd(e) hout en houtproducten: het FSC- of PEFC-label bewijst dat het hout afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen en milieuvriendelijk is verwerkt.
  12. Ik wandel of fiets minstens éénmaal per maand in de natuur: ‘leren kennen’ is al een beetje ‘houden van’... en dus zin krijgen om te beschermen.
  13. Ik bouw nestplaatsen voor dieren: veel medebewoners van onze planeet vinden steeds moeilijker beschutting in onze verstedelijkte omgeving (solitaire bijen, vleermuizen, …). Nochtans is dat vaak zeer makkelijk op te lossen: voor solitaire bijen bv. volstaan al enkele gaatjes in een blok hout of een steen. Kijk ook eens op www.west-vlaanderen.be/bijen voor meer tips rond bijen en gratis bloemenzaad.
  14. Ik verwelkom biodiversiteit op het balkon of aan de gevel: je hoeft niet over een tuin te beschikken om de natuur meer kansen te geven; maak van je gevel of balkon een groene oase temidden stenen en beton.
  15. Ik dood geen dieren (ook geen insecten, spinnen, pissebedden, mollen, ...): ze spelen allemaal een rol in het levensweb rondom ons en vergeet niet dat ze ook zeer nuttig kunnen zijn, denk maar aan de spin die thuis insecten opruimt.
  16. Ik koop natuureducatieve cadeau’s voor mijn kinderen of kleinkinderen: de liefde voor de natuur kan je niet vroeg genoeg meegeven want de kinderen van vandaag zijn de actoren van morgen.
  17. Ik pluk geen planten, bloemen of paddenstoelen: deze ontkiemen of ontluiken op voor hen ideale plaatsen en spelen daar een cruciale rol in het levensweb. Hoe zeldzamer een plant of paddenstoel op een bepaalde plaats, hoe meer het plukken ervan af te raden is.
  18. Ik doe aan sport en respecteer daarbij de natuur: bepaalde sporttakken lijken niet compatibel met natuur maar dat hoeft niet zo te zijn, er zijn talrijke manieren om te sporten en daarbij de natuur te respecteren.
  19. Ik observeer de natuur met aandacht: hoe meer je kijkt naar de natuur en de kleine en grote wonderen die zich erin afspelen, hoe meer je ze zal willen behouden. Doe je mee?
  20. Ik stimuleer mijn familieleden, vrienden, collega’s om zich ook in te zetten voor biodiversiteit op www.ikgeeflevenaanmijnplaneet.be: jij bent alvast overtuigd en dat is fantastisch, maar stel je voor dat elke voorvechter voor biodiversiteit op zijn beurt vijf of tien of ... nieuwe voorvechters aanbrengt, dan is de biodiverse trein helemaal vertrokken. Of bestel het gratis boekje "366 tips voor de biodiversiteit".

 

 

Meer weten

 

BRON: met dank aan het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (www.natuurwetenschappen.be).